AŞAĞI YONCALIK’TA KAYIP BİR MİRASIN VE BİR DUVAR DİBİNDEKİ TAŞIN HİKÂYESİ…

ZAMANIN SESSİZ ŞAHİDİ
Erzurum’un soğuk ve vakur rüzgârlarının eksik olmadığı Aşağı Yoncalık Mahallesi’nde, bugün Olgunlaşma Enstitüsü olarak kültürün hizmetinde yükselen, eski Şair Nef’i Ortaokulu’nun bahçe duvarına yaslanmış yorgun bir taş kütlesi durur. Önünden gelip geçen binlerce insanın belki de sadece sıradan bir taş blok sandığı bu yapı, aslında tarihin derinliklerinden günümüze ulaşmayı başarmış bir “su beşiği”dir (su terazisi).
Öyle bir taş kütlesi ki bu; hem eğitime gönül vermiş kuşakların neşeli okul cıvıltılarına tanıklık etmiş hem de bağrında asırlık bir Osmanlı mühendislik harikasını saklamıştır.
“Zamana yenilen bir Osmanlı mirası olan Akpınar Hamamı…
Bugün bu su beşiğine baktığımızda, arkasında kaybolup gitmiş koca bir tarihin hüznünü hissederiz. Bir zamanlar Erzurum’un tarihi kent dokusu içerisinde gürül gürül akan sularıyla anılan Akpınar Hamamı (halk arasındaki adıyla Akpungar), bu sokakların en canlı merkezlerinden biriydi.
Söz konusu hamam, ismini yanı başındaki o meşhur, bereketiyle bilinen Akpınar kaynağından alıyordu. Ancak Cumhuriyet dönemi kentleşme hamleleri, yol genişletmeleri ve zamanın acımasız tahribatı neticesinde Akpınar Hamamı yıkılarak tarihin tozlu sayfalarına karıştı. Ne bir kubbesi kaldı geriye ne de kurna taşı…
“Yıkıntıların arasından günümüze ulaşan ayak izi…
Fakat geçmiş, tamamen silinip gitmeyi reddedercesine işte bu tek bir yapıyı geride bıraktı: Su Beşiği.
Mimarisiyle döneminin diğer yapılarından ayrılan Akpınar Hamamı’nın en büyük özelliği, bünyesinde yer alan bu su dağıtım kulesiydi. Akpınar’ın dondurucu ve coşkun suları, yüksek bir mühendislik dehasıyla tasarlanan bu su beşiğinde toplanır; burada basıncı dengelenerek künkler (kil borular) vasıtasıyla kot farkı bulunan çevre mahallelerdeki çeşmelere, evlere ve konaklara dağıtılırdı.
Akpınar Hamamı fiziksel olarak tamamen ortadan kalkmış, yerini sokaklara ve binalara bırakmış olsa da, o gür suların basıncını sıfırlayıp mahalleye can veren su beşiği, Şair Nef’i Ortaokulu’nun (şimdiki Olgunlaşma Enstitüsü) bahçe duvarının dibinde dimdik durmaya devam ediyor.
“Dün su dağıtıyordu, bugün kültür dağıtıyor…
Zamanın tecellisi olsa gerek; bir zamanlar şehre ve mahalleye hayat veren suyu dağıtan bu tarihi nirengi noktası, bugün genç zihinlere ve geleneksel el sanatlarına kültür ve ilim dağıtan Olgunlaşma Enstitüsü’nün sınırlarında bekçilik yapıyor.
Sıradan bir kaldırım kenarı taşı gibi görünen bu yapının önünden geçerken durup bir bakmak gerekir… Çünkü o taşın bağrında, Erzurum’un kaybolmuş bir Osmanlı mirasının, Akpınar’ın akıp giden soğuk sularının ve asırların yaşanmışlığının sesi saklıdır.

Haber Editörü: Şahap GÜRLER